previous pauseresume next

۱۰۰۰ روز طلایی: مهر مادر، شیر مادر

 

شیر مادر یک مائده الهی و یک معجزه غذایی است و امانتی است که خداوند در وجود مادر نهاده است.

نقطه شروع طلایی برای سالم زیستن ۱۰۰۰ روز اول زندگی یعنی از شروع بارداری تا پایان ۲ سالگی (۲۷۰ روز بارداری و ۷۳۰ روز اول عمر) است. دوره ای که کودکان بیشترین تاثیر پذیری را از محرک های محیطی اطراف خود دارند. که آن ها را در معرض بیماری های مربوط به چاقی مفرط، دیابت یا فشارخون بالا قرار می دهد. تغذیه در ۱۰۰۰ روز اول سرنوشت ساز است که به طور مستقیم روی سلامتی در بزرگسالی و پیری تاثیر خواهد گذاشت و برای پیشگیری از مشکلات آینده ضروری است. در این میان تغذیه نوزاد با شیر مادر از بدو تولد تا پایان دو سالگی از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد(با توجه به رشد مغز تا پایان یک سالگی ۶۰ درصد و دوسالگی۷۰ درصد) به همین منظور و جهت افزایش آگاهی والدین به مواردی از مزایای شیر مادر در مقایسه با شیر دام و شیر مصنوعی اشاره می شود:

لاکتوز شیر مادر(قند شیر) بخوبی نیاز انرژی طفل را برآورده می سازد و ضمنا مقداری هم اضافه است که در روده شیرخوار توسط باکتری مفید روده به نام لاکتوباسیلوس بیفیدوس به اسید لاکتیک تبدیل می شود و اسید لاکتیک تولید شده از رشد باکتری های بیماری زا جلوگیری می کند. عامل بیفیدوس نوعی پروتئین موجود در شیر مادر است که رشد باکتری مفید روده را لاکتوباسیلوس بیفیدوس را تسهیل می کند.

پروتئین شیر مادر، آلبومینی و سهل الهضم بوده ایجاد حساسیت (آلرژی) نمی کند. در حالیکه شیر دام ها دارای کازنین(پروتئین شیر دام) زیادی است که دفع آن برای کلیه های نارس کودک مشکل است. ضمنا گاهی مولکول پروتئین بدون تغییر از سیستم گوارش کودک گذر کرده و جذب می گردد که در نیجه ایجاد آلرژی می کند که گاه بسیار خطرناک بوده و شوک آنافیلاکتیک(یک واکنش آلرژیک جدی که به طور ناگهانی آغاز می شود و می تواند منجر به مرگ شود) ایجاد شده مرگ شیرخوار را در پی دارد.

وقتی کودک با شیرخشک یا شیر گاو تغذیه می شود و در جای آرام خوابانده می شود به خواب عمیق تر و طولانی تر فرو می رود و احتمال رخ دادن سندروم مرگ ناگهانی بالا می رود اما هنگامی که با شیر مادر تغذیه می شود به علت سبک و راحت الهضم بودن آن، خواب سبک تر و کوتاه تری خواهد داشت که این خود احتمال سندروم فوق را کاهش می دهد.

شیر دام ها محتوی اسید های چرب اشباع شده بیشتری بوده و اسیدهای چرب ضروری را به مقدار کافی ندارد. ضمنا به دلیل فقدان آنزیم لیپاز در شیرهای مصنوعی، هضم آن ها مشکل تر است. چون مکیدن شیر مادر نیاز به مصرف انرژی بیشتری از شیر بطری دارد و هم چنین برخلاف شیر بطری، اضافی هم نوشیده نخواهد شد، بنابراین انرزژی اضافی به طفل نمی رساند و موجب ایجاد زمینه چاقی نخواهد شد.

شیر بطری مدت طولانی بویژه در زمان خواب در دهان شیر خوار مانده و آمادگی دندان های شیری نورس را برای پوسیدگی افزایش می دهد.

همچنین مقادیر نامناسب املاح شیر غیر مادر بویژه شیر دام ها( از جمله بالا بودن سدیمزمینه ساز ابتلای کودک به بیماری های قلبی ذعروقی و فشارخون در بزرگسالی خواهد بود و آهن موجود در شیر دام به اندازه آهن شیر انسان جذب نمی شود و کودک ممکن است مبتلا به کم خونی شود. ضمنا نسبت کلسیم به فسفر شیر مادر ۱ بوده مناسب ترین نسبت برای رشد و نمو مناسب طفل شیرخوار است. این نسبت در سایر شیرها بویژه شیر دام ها بالاتر است که حتی ممکن است در کودک تتانی (انقباض غیر ارادی ماهیچه ها) ایجاد کند.

مواد ایمنی بخش موجود در شیر مادر بسیار برای سلامتی طفل با ارزشند که در شیر غیر مادر وجود ندارند. تازه و بهداشتی بودن شیر مادر و داشتن گرمای مناسب هم از دیگر مزایای شیر مادر است. این در حالی است که شیر غیر مادر ممکن است بهداشتی تهیه نشود,رقیق یا غلیظ تهیه شود, داغ یا سرد باشد, مانده باشد و یا مواد نامناسبی به آن اضافه شده باشد.

ارتباط عاطفی ایجاد شده بین مادر و کودک هم برای نشاط روانی مادر و احساس موفقیت او ارزشمند است و هم برای شیرخوار, احساس امنیت و لذت را به ارمغان می آورد. ضمنا از نظر اقتصادی مقرون به صرفه بوده و هزینه اضافی بر خانواده تحمیل نمی کند.

شایان ذکر است که به دلیل ترشح هورمون پرولاکتین(هورمون ترشح شیر) در دوره شیردهی, آزاد سازی تخمک متوقف گردیده و علاوه بر اینکه بارداری بعدی را به تعویق می اندازد, ضمنا دوره آمنوره(قطع قاعدگی) مادر طولانی تر می شود. کودک شیر مادر خوار, کمتر به کولیک(درد شکمی), آلرژی و اگزما مبتلا می شود. فاکتورهای رشد موجود در شیر مادر به رشد و تکامل روده های کودک کمک می کنند. شیر دهی با خارج کردن چربی اضافی بدن مادر, به لاغر شدن و زیبایی مادر کمک می کند.

-شیر دهی در وضعیت های خاص

سزارین: حتی در صورتیکه مادر پس از عمل سزارین احساس درد و ناراحتی می کند, بایستی بلافاصله شیردهی را شروع کند. در روزهای اول ممکن است مادر برای قرار دادن طفل بر روی سینه به کمک نیاز داشته باشد. بهتر است مادر با دراز کشیدن و قرار دادن نوزاد در کنار خود, او را تغذیه کند.

دوقلوزایی: بیشتر مادران پس از زایمان دوقلو, شیر کافی برای هردو نوزاد دارند اما لازم است دائما حمایت و تشویق گردند. مکیدن بیشتر سبب ترشح شیر بیشتر می شود. اینکه اول یکی از نوزادان و بعد دیگری تغذیه شود و یا هر دو باهم شیر داده شوند تفاوتی ایجاد نخواهد کرد.

 

کم وزنی تولد: اگر نوزاد آنقدر کوچک است که قادر به مکیدن نیست بایستی بین ۶-۸ بار در روز شیرمادر دوشیده شود و آن را با قاشق یا فنجان به او بدهند و در اولین فرصتی که قادر به مکیدن سینه مادر شد, باید اجازه مکیدن به او داده شود. بعد از اینکه کودک در حد توان خود شیر مکید, مادر, بقیه شیر را دوشیده و با فاشق و یا فنجان به او بدهد.

شکاف لب یا لب شکری بودنمعمولا لب شکری بودن مشکلی برای مکیدن نوزاد ایجاد نم کند ولی اگر شکاف لب تا سقف دهان هم اداده داشته باشد,مکیدن با مشکل توام خواهد بود و گاهی ممکن  است شیر از بینی طفل بیرون آید. اگر کودک در هنگام مکیدن، راست نگه داشته شود ممکن است به رفع مشکل، کمک شود. در هر حال اگر کودک در مکیدن مشکلی دارد بهتر است مادر شیر را دوشیده و با قاشق یا فنجان به او بدهد. در برخی نوزادان لازم است شیر با پستانک مخصوص و بلند داده شود.

 

       (گروه سلامت جمعیت و خانواده شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین میاندشت-برنامه سلامت کودکان)

ارتباط با ما

اصفهان-شهرستان بویین میاندشت-شهر بویین میاندشت-ابتدای خیابان ولی عصر    تلفن: ۰۳۱۵۷۵۲۴۶۶۶